ย้อนรอยคดีจารกรรมสะเทือนโลก จาก FBI ที่มองข้ามสัญญาณเตือนเกือบ 20 ปี ถึงสายลับยุคสงครามเย็นที่ใช้ความสัมพันธ์ล้วงข้อมูลลับ เชื่อมปม Nvidia สะท้อนความเสี่ยงที่แม้แต่องค์กรระดับโลกก็อาจป้องกันได้ยาก
เจ้าหน้าที่ FBI ผู้มีหน้าที่สืบสวนการจารกรรม กลับมีความสัมพันธ์ลับกับหญิงที่ต่อมาถูกสอบสวนว่าให้ข้อมูลแก่จีน ขณะที่ข้าราชการอังกฤษถูกใช้ความลับส่วนตัวข่มขู่จนต้องส่งเอกสารให้สหภาพโซเวียต และเจ้าหน้าที่สถานทูตฝรั่งเศสใช้เวลาเกือบ 20 ปีอยู่ในความสัมพันธ์ที่ท้ายที่สุดกลายเป็นคดีจารกรรมระหว่างประเทศ ทั้งสามเหตุการณ์เกิดขึ้นต่างช่วงเวลา ต่างประเทศ และต่างวิธีการ แต่กลับมีจุดร่วมอย่างหนึ่ง คือความล้มเหลวในการแยกความไว้วางใจส่วนตัว ออกจากหน้าที่ที่ต้องปกป้องข้อมูลสำคัญ
ในโลกของการจารกรรม ความเสียหายอาจไม่ได้เริ่มต้นจากการเจาะระบบรักษาความปลอดภัย หากแต่เกิดขึ้นเมื่อบุคคลที่ได้รับความไว้วางใจที่สุด กลายเป็นช่องทางที่ทำให้ข้อมูลสำคัญหลุดออกจากองค์กรโดยไม่มีใครทันระวัง คำถามนี้กลับมาอยู่ในความสนใจอีกครั้ง หลังเจนเซน หวง (Jensen Huang) ผู้ร่วมก่อตั้ง Nvidia บริษัทผู้ผลิตชิปปัญญาประดิษฐ์ (AI) รายใหญ่ของโลก ลาออกจากตำแหน่งประธานเจ้าหน้าที่บริหารเมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 ท่ามกลางกระแสข่าวเกี่ยวกับความสัมพันธ์ส่วนตัวกับอลิซ หวง (Alice Huang) อดีตผู้บริหารบริษัท Megaspeed International ซึ่งถูกตั้งข้อสงสัยถึงความเชื่อมโยงกับหน่วยข่าวกรองจีน
Nvidia แต่งตั้งโคเล็ตต์ เครสส์ (Colette Kress) ประธานเจ้าหน้าที่ฝ่ายการเงิน เป็นรักษาการซีอีโอ และเริ่มกระบวนการสรรหาผู้บริหารคนใหม่ ขณะที่คณะกรรมการอิสระของบริษัทเดินหน้าตรวจสอบข้อกล่าวหาว่าหวงอาจตกเป็นเป้าหมายของปฏิบัติการข่าวกรองต่างชาติ อย่างไรก็ตาม ณ วันที่ 13 พฤศจิกายน 2569 ทางการสหรัฐยังไม่ได้ข้อสรุปว่าอลิซ หวง เป็นสายลับจีนจริงหรือไม่ และยังไม่มีหลักฐานสาธารณะที่ยืนยันว่าข้อมูลลับของ Nvidia ถูกส่งต่อไปยังรัฐบาลจีนผ่านความสัมพันธ์ดังกล่าว โดยบริษัทระบุว่ายังไม่มีเหตุให้เชื่อว่าความลับของบริษัทหรือความมั่นคงแห่งชาติถูกกระทบ
แต่สำหรับบริษัทที่มีบทบาทสำคัญต่อการแข่งขันด้าน AI ระหว่างสหรัฐฯ และจีน เหตุการณ์นี้ได้ทำให้ความเสี่ยงที่ยากจะประเมินด้วยเทคโนโลยีกลับมาอยู่ในความสนใจอีกครั้ง นั่นคือความสัมพันธ์ส่วนตัวของบุคคลระดับสูงซึ่งมีอำนาจเข้าถึงข้อมูลสำคัญขององค์กร
หากย้อนดูประวัติศาสตร์ จะพบว่าแม้แต่หน่วยข่าวกรองที่มีหน้าที่ตรวจจับสายลับโดยตรง ก็เคยเผชิญความล้มเหลวจากเรื่องลักษณะนี้มาแล้ว และบางครั้งสัญญาณเตือนก็ปรากฏอยู่นานหลายปีก่อนที่ความจริงจะถูกเปิดเผย
FBI กับความลับที่ถูกซ่อนอยู่ภายในองค์กรเกือบ 20 ปี
ปี 2527 เจมส์ เจ. สมิธ (James J. Smith) เจ้าหน้าที่สำนักงานสอบสวนกลางสหรัฐ หรือ FBI ได้รับมอบหมายให้ทำงานในคดีที่เกี่ยวข้องกับริชาร์ด มิลเลอร์ (Richard W. Miller) เจ้าหน้าที่ FBI ซึ่งถูกสงสัยว่ามีความสัมพันธ์กับหญิงที่เกี่ยวข้องกับเครือข่ายข่าวกรองสหภาพโซเวียต
คดีดังกล่าวเกี่ยวข้องกับการส่งข้อมูลลับให้ต่างชาติผ่านความสัมพันธ์เชิงชู้สาว ซึ่งถือเป็นความเสี่ยงร้ายแรงสำหรับหน่วยข่าวกรองสหรัฐ แต่สิ่งที่ไม่มีใครใน FBI ทราบในเวลานั้นคือ สมิธเองก็กำลังมีความสัมพันธ์ลับกับหญิงที่อยู่ภายใต้ความรับผิดชอบของเขาเช่นกัน หญิงคนนั้นคือ แคทรีนา เหลียง (Katrina Leung) แหล่งข่าวชาวอเมริกันเชื้อสายจีน ซึ่งต่อมาจะกลายเป็นศูนย์กลางของหนึ่งในเรื่องอื้อฉาวด้านการต่อต้านข่าวกรองที่สร้างความเสียหายต่อชื่อเสียงของ FBI
ความสัมพันธ์ระหว่างสมิธกับเหลียงเริ่มขึ้นในเดือนสิงหาคม 2526 ก่อนที่คดีของมิลเลอร์จะกลายเป็นข่าวใหญ่เสียอีก ตามรายงานสอบสวนของสำนักงานผู้ตรวจการกระทรวงยุติธรรมสหรัฐ สมิธมองว่าคดีมิลเลอร์เป็นเพียงบทเรียนเตือนใจเกี่ยวกับความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้น แต่กลับไม่ได้ยุติความสัมพันธ์ลับของตัวเอง เหตุการณ์ดังกล่าวทำให้เกิดความย้อนแย้งอย่างยิ่ง เพราะเจ้าหน้าที่ซึ่งกำลังทำงานเกี่ยวกับการจารกรรมผ่านความสัมพันธ์ส่วนตัว กลับกำลังปกปิดความสัมพันธ์ที่มีลักษณะเสี่ยงคล้ายกันอยู่ภายในหน่วยงานของตัวเอง
เรื่องราวของเหลียงเริ่มต้นก่อนหน้านั้นในปี 2525 เมื่อ FBI รับเธอเข้ามาเป็นแหล่งข่าวด้านจีน ด้วยความสามารถในการเข้าถึงนักการทูต เจ้าหน้าที่รัฐบาลจีน และบุคคลสำคัญในชุมชนชาวจีนของสหรัฐ ในช่วงแรก เหลียงถือเป็นแหล่งข่าวที่มีคุณค่าอย่างมาก เธอสามารถให้ข้อมูลเกี่ยวกับความเคลื่อนไหวของจีนที่ FBI เข้าถึงได้ยาก และยังผ่านการทดสอบเครื่องจับเท็จในปี 2527 และ 2529 สถานะของเธอในระบบข่าวกรองจึงค่อย ๆ สูงขึ้น ขณะเดียวกันสมิธก็ได้รับการยอมรับว่าเป็นเจ้าหน้าที่ผู้เชี่ยวชาญด้านจีน ซึ่งผู้บังคับบัญชาให้ความไว้วางใจอย่างมาก
ตลอดระยะเวลา 18 ปีที่เหลียงทำหน้าที่เป็นแหล่งข่าว FBI จ่ายค่าตอบแทนและค่าใช้จ่ายให้เธอรวมกว่า 1.7 ล้านดอลลาร์สหรัฐ อย่างไรก็ตาม ความสัมพันธ์ระหว่างเธอกับสมิธไม่ใช่ความลับทั้งหมดที่ถูกปกปิดไว้ เพราะต่อมาผลการสอบสวนยังพบว่า เหลียงมีความสัมพันธ์เชิงชู้สาวกับวิลเลียม คลีฟแลนด์ (William Cleveland) เจ้าหน้าที่ FBI อีกคนหนึ่งเป็นระยะด้วย
ปัญหาร้ายแรงเริ่มปรากฏชัดในช่วงต้นทศวรรษ 1990 ในเดือนมิถุนายน 2533 FBI ได้รับข้อมูลว่าเหลียงเปิดเผยรายละเอียดเกี่ยวกับปฏิบัติการทางเทคนิคที่มีความอ่อนไหวสูง รวมถึงข้อมูลบางส่วนของโครงการต่อต้านข่าวกรองสหรัฐฯ ให้เจ้าหน้าที่จีนทราบโดยไม่ได้รับอนุญาต เพียง 10 เดือนต่อมา ในเดือนเมษายน 2534 FBI ได้รับข้อมูลอีกว่าเหลียงใช้ชื่อแฝงติดต่อกับผู้ควบคุมของฝ่ายจีน และเปิดเผยรายละเอียดเกี่ยวกับการสืบสวนและปฏิบัติการที่กำลังดำเนินอยู่ของ FBI ข้อมูลทั้งสองครั้งควรเป็นสัญญาณเตือนสำคัญ โดยเฉพาะเมื่อเกี่ยวข้องกับแหล่งข่าวที่สามารถเข้าถึงข้อมูลอ่อนไหวผ่านเจ้าหน้าที่ระดับสูงของหน่วยงาน
แต่สิ่งที่เกิดขึ้นกลับตรงกันข้าม รายงานของสำนักงานผู้ตรวจการกระทรวงยุติธรรมสหรัฐระบุว่า FBI ไม่ได้บันทึกข้อมูลผิดปกติเหล่านี้อย่างเป็นระบบ และไม่ได้ตรวจสอบให้แน่ชัดว่าข้อมูลรั่วไหลออกไปได้อย่างไรยิ่งไปกว่านั้น ผู้บังคับบัญชายังให้สมิธ ซึ่งมีความสัมพันธ์ลับกับเหลียง เป็นผู้จัดการข้อสงสัยเกี่ยวกับเธอเอง สมิธยืนยันว่าเขาสามารถจัดการปัญหาได้ ขณะที่ผู้บังคับบัญชาซึ่งเชื่อมั่นในประสบการณ์และชื่อเสียงของเขา กลับไม่ได้ติดตามผลอย่างจริงจัง
ในภายหลัง สมิธยอมรับต่อผู้สอบสวนว่า ข้อมูลที่เหลียงส่งให้จีนนั้นมีต้นทางมาจากเขา เขายังยอมรับด้วยว่า ตนกังวลว่าหากข้อสงสัยเกี่ยวกับเหลียงถูกตรวจสอบอย่างละเอียด ความสัมพันธ์ลับที่ดำเนินมานานหลายปีอาจถูกเปิดเผย และทำให้ทั้งคดีรวมถึงอาชีพของเขาสิ้นสุดลง
อีกเหตุการณ์หนึ่งในเดือนมีนาคม 2535 ยิ่งสะท้อนถึงความบกพร่องในการกำกับดูแล หลังสมิธเดินทางไปปฏิบัติงานที่กรุงลอนดอน เขาใช้วันลาพักผ่อนท่องเที่ยวในสหราชอาณาจักร โดยมีเหลียงเดินทางไปร่วมทริปด้วย ทั้งสองเดินทางกลับสหรัฐฯ ด้วยเที่ยวบินเดียวกัน ผู้บังคับบัญชาคนหนึ่งของสมิธพบเห็นเหตุการณ์ที่สนามบิน แต่กลับไม่ได้ตั้งคำถามหรือแจ้งเรื่องให้ผู้รับผิดชอบตรวจสอบ รายงานสอบสวนระบุว่า ผู้บังคับบัญชาคนดังกล่าวมีความไว้วางใจสมิธสูง และไม่ต้องการเผชิญหน้ากับเจ้าหน้าที่ที่ได้รับการยอมรับอย่างมากในหน่วยงาน สัญญาณเตือนจึงถูกมองข้ามอีกครั้ง
กระทั่งปี 2543 FBI ได้รับข้อมูลใหม่ว่าเหลียงอาจเป็นแหล่งข่าวของรัฐบาลจีน และมีบุคคลภายใน FBI คอยให้ข้อมูลแก่เธอ แต่การสืบสวนอย่างเต็มรูปแบบกลับเริ่มขึ้นในเดือนพฤษภาคม 2544 หลังจากได้รับข้อมูลดังกล่าวประมาณหนึ่งปี และสมิธก็เกษียณจาก FBI ไปแล้วตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน 2543 ในเดือนเมษายน 2546 สมิธและเหลียงถูกจับกุม ก่อนที่คดีจะเข้าสู่กระบวนการยุติธรรม ท้ายที่สุด เหลียงไม่ได้ถูกพิพากษาว่ามีความผิดฐานจารกรรม หลังข้อหาดังกล่าวถูกยกฟ้องจากปัญหาในกระบวนการดำเนินคดี แต่เธอรับสารภาพในปี 2548 ในข้อหาให้ข้อมูลเท็จแก่ FBI และยื่นแบบแสดงรายการภาษีอันเป็นเท็จ โดยได้รับโทษคุมประพฤติ บำเพ็ญประโยชน์ และปรับเงิน ส่วนสมิธรับสารภาพในข้อหาให้ข้อมูลเท็จแก่ FBI และถูกลงโทษคุมประพฤติ 3 ปี พร้อมปรับ 10,000 ดอลลาร์สหรัฐ
หลังเรื่องราวถูกเปิดโปง สำนักงานผู้ตรวจการกระทรวงยุติธรรมสหรัฐฯ ตรวจสอบเอกสารมากกว่า 300,000 หน้า และสัมภาษณ์บุคคลมากกว่า 100 คน ก่อนเผยแพร่ผลการสอบสวนในปี 2549 รายงานดังกล่าวระบุว่า สิ่งที่ทำให้ความสัมพันธ์และความเสี่ยงด้านข่าวกรองดำเนินต่อเนื่องเป็นเวลานาน ไม่ได้เกิดจากการไม่มีข้อกำหนดควบคุม แต่เกิดจากความล้มเหลวในการปฏิบัติตามข้อกำหนดเหล่านั้น
FBI มีระบบตรวจสอบ มีขั้นตอนประเมินแหล่งข่าว และมีผู้บังคับบัญชาหลายระดับ แต่ระบบเหล่านั้นกลับไม่มีประสิทธิภาพเมื่อเผชิญกับเจ้าหน้าที่ที่ทุกคนเชื่อถือมากเกินไป คดีนี้จึงกลายเป็นตัวอย่างสำคัญว่า องค์กรอาจไม่ได้สูญเสียข้อมูลลับเพราะไม่รู้ว่ามีความเสี่ยง แต่เพราะรู้แล้วกลับไม่มีใครกล้าตั้งคำถามกับบุคคลที่ได้รับความไว้วางใจ
ความลับส่วนตัวที่กลายเป็นอาวุธของ KGB
ย้อนกลับไปก่อนคดี Katrina Leung หลายทศวรรษ สหภาพโซเวียตเคยใช้จุดเปราะบางในชีวิตส่วนตัวของข้าราชการอังกฤษเพื่อเข้าถึงข้อมูลลับของรัฐบาลมาแล้ว จอห์น วาสซอลล์ (John Vassall) เป็นข้าราชการอังกฤษ ซึ่งทำงานเป็นเสมียนประจำสถานเอกอัครราชทูตอังกฤษในกรุงมอสโก ระหว่างปี 2497–2499 ตำแหน่งของเขาอาจไม่ได้อยู่ในระดับผู้กำหนดนโยบาย แต่การทำงานภายในสถานทูตทำให้เขามีโอกาสเข้าถึงเอกสารและข้อมูลที่เป็นประโยชน์ต่อฝ่ายตรงข้ามในช่วงสงครามเย็น
ระหว่างประจำการในมอสโก วาสซอลล์ตกเป็นเป้าหมายของปฏิบัติการล่อลวงโดยหน่วยข่าวกรอง KGB ซึ่งนำหลักฐานเกี่ยวกับความสัมพันธ์ทางเพศของเขามาใช้ข่มขู่ ในเวลานั้น การมีความสัมพันธ์ทางเพศระหว่างผู้ชายยังเป็นความผิดตามกฎหมายอังกฤษ การเปิดเผยเรื่องดังกล่าวจึงอาจส่งผลกระทบรุนแรงทั้งต่อหน้าที่การงาน ชื่อเสียง และเสรีภาพของเขา ภายใต้แรงกดดันดังกล่าว วาสซอลล์ยอมส่งข้อมูลลับให้สหภาพโซเวียต ก่อนที่ต่อมาจะเริ่มได้รับเงินตอบแทนจากการจารกรรม
ความร่วมมือกับฝ่ายโซเวียตไม่ได้สิ้นสุดลงเมื่อเขาออกจากกรุงมอสโก แต่ยังดำเนินต่อเนื่องจนกลายเป็นภัยด้านความมั่นคงของอังกฤษ ในปี 2505 การสอบสวนของหน่วยข่าวกรอง MI5 นำไปสู่การจับกุมวาสซอลล์ และเขาถูกตัดสินจำคุก 18 ปีจากความผิดฐานจารกรรม คดีนี้สร้างแรงสั่นสะเทือนต่อรัฐบาลของนายกรัฐมนตรีแฮโรลด์ แมกมิลแลน (Harold Macmillan) และกลายเป็นหนึ่งในเรื่องอื้อฉาวด้านข่าวกรองที่ทำให้สังคมอังกฤษหันมาจับตาความเสี่ยงจากสายลับอย่างจริงจัง หอจดหมายเหตุแห่งชาติอังกฤษนำคดีดังกล่าวกลับมาศึกษาอีกครั้งในเดือนกุมภาพันธ์ 2569 โดยใช้เอกสารที่ MI5 เปิดเผย รวมถึงข้อมูลเกี่ยวกับช่วงเวลาที่วาสซอลล์อยู่ในเรือนจำและคำให้สัมภาษณ์ที่เขาให้แก่เจ้าหน้าที่ข่าวกรอง
สิ่งที่ทำให้คดีนี้แตกต่างจากกรณี FBI คือการใช้ความกลัวเป็นเครื่องมือโดยตรง วาสซอลล์ไม่ได้ถูกกล่าวหาว่าเริ่มต้นทำงานให้โซเวียตเพราะความเชื่อทางการเมืองหรือความต้องการร่ำรวยเป็นหลัก แต่ถูกดึงเข้าสู่การจารกรรมผ่านความเสี่ยงที่ชีวิตส่วนตัวจะถูกเปิดเผย ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่รสนิยมทางเพศของวาสซอลล์ แต่เป็นการที่สภาพสังคมและกฎหมายในเวลานั้นสร้างช่องทางให้บุคคลอื่นนำความลับส่วนตัวของเขามาใช้บังคับได้
ความรัก 19 ปี และความจริงที่ถูกเปิดเผยกลางคดีจารกรรมฝรั่งเศส-จีน
ในปี 2507 บูร์ซิโกทำงานเป็นเจ้าหน้าที่ฝ่ายบัญชีประจำสถานเอกอัครราชทูตฝรั่งเศสในกรุงปักกิ่ง ระหว่างอยู่ในจีน เขาได้รู้จักกับสือ เพ่ยผู่ (Shi Pei Pu) นักแสดงอุปรากรจีน ซึ่งเขาเชื่อว่าเป็นผู้หญิง ทั้งสองพัฒนาความสัมพันธ์ต่อเนื่องเป็นเวลาหลายปี และสือยังอ้างว่าได้ให้กำเนิดบุตรจากความสัมพันธ์ของทั้งคู่ สำหรับบูร์ซิโก สิ่งที่เกิดขึ้นเป็นเรื่องความรักและความผูกพันในชีวิตส่วนตัว แต่ความสัมพันธ์ดังกล่าวกลับเข้าไปเกี่ยวข้องกับการส่งข้อมูลจากสถานเอกอัครราชทูตฝรั่งเศสให้ทางการจีน
เมื่อเรื่องราวถูกตรวจสอบโดยหน่วยข่าวกรองฝรั่งเศส ความจริงที่ซ่อนอยู่เป็นเวลานานจึงเริ่มเปิดเผย สือเป็นผู้ชายซึ่งปกปิดตัวตนระหว่างความสัมพันธ์ และเด็กชายที่อ้างว่าเป็นบุตรของทั้งคู่ไม่ได้เกิดจากความสัมพันธ์ดังกล่าว นิตยสาร TIME รายงานเมื่อวันที่ 19 พฤษภาคม 2529 ว่า เด็กชายคนดังกล่าวถูกจัดหามาจากแพทย์ในเขตซินเจียง ก่อนถูกนำมาใช้ประกอบเรื่องราวการมีบุตรของทั้งสอง บูร์ซิโกยืนยันว่าเขาไม่เคยทราบความจริงเกี่ยวกับตัวตนของสือมาก่อน จนกระทั่งถูกเจ้าหน้าที่ข่าวกรองฝรั่งเศสจับกุม คดีนี้สร้างความสนใจอย่างมาก เพราะเป็นความสัมพันธ์ที่ดำเนินมายาวนานถึง 19 ปี และมีการสร้างเรื่องราวเกี่ยวกับครอบครัวขึ้นมาประกอบ
ในเดือนพฤษภาคม 2529 ศาลฝรั่งเศสพิพากษาจำคุกบูร์ซิโกและสือคนละ 6 ปี ในคดีจารกรรม ระหว่างการพิจารณาคดี เด็กชายที่ทั้งคู่เรียกว่าเป็นบุตร ซึ่งมีอายุประมาณ 20 ปีในเวลานั้น ได้เข้าร่วมอยู่ในห้องพิจารณาคดีด้วย เรื่องราวดังกล่าวกลายเป็นหนึ่งในคดีจารกรรมที่มีรายละเอียดเหนือความคาดหมาย และต่อมาเป็นแรงบันดาลใจให้บทละครชื่อ M. Butterfly
เมื่อเจ้าหน้าที่ FBI ถูกดึงเข้าสู่คดีจารกรรมผ่านความสัมพันธ์
อีกหนึ่งคดีที่น่าสนใจคือ ริชาร์ด มิลเลอร์ (Richard W. Miller) เจ้าหน้าที่ FBI ซึ่งเข้าไปมีความสัมพันธ์กับสเวตลานา โอโกรอดนิโควา (Svetlana Ogorodnikova) หญิงผู้อพยพจากสหภาพโซเวียตในปี 2527 ทั้งสองพบกันครั้งแรกในเดือนพฤษภาคม 2527 ก่อนเริ่มมีความสัมพันธ์เชิงชู้สาวหลังจากนั้นไม่นาน แต่ภายในเวลาไม่กี่เดือน ความสัมพันธ์ดังกล่าวกลับกลายเป็นส่วนหนึ่งของการสอบสวนเกี่ยวกับการส่งข้อมูลลับของสหรัฐให้สหภาพโซเวียต มิลเลอร์ถูกกล่าวหาว่าเกี่ยวข้องกับการจัดส่งเอกสารลับให้เจ้าหน้าที่โซเวียต โดยมีการเจรจาผลตอบแทนเป็นทองคำมูลค่า 50,000 ดอลลาร์ และเงินสดอีก 15,000 ดอลลาร์
ในการพิจารณาคดี มิลเลอร์ยอมรับว่าเขามีความสัมพันธ์กับโอโกรอดนิโควา แต่โต้แย้งเกี่ยวกับเจตนาในการติดต่อกับฝ่ายโซเวียต และอ้างว่าเขาพยายามใช้เครือข่ายดังกล่าวเพื่อประโยชน์ของ FBI อย่างไรก็ตาม คณะลูกขุนตัดสินว่าเขามีความผิดในคดีที่เกี่ยวข้องกับการจารกรรมและรับสินบนในปี 2529 คดีไม่ได้จบลงเพียงเท่านั้น เพราะคำพิพากษาถูกกลับในปี 2532 จากปัญหาการรับฟังพยานหลักฐานเกี่ยวกับผลการทดสอบเครื่องจับเท็จ ก่อนที่มิลเลอร์จะถูกดำเนินคดีใหม่และถูกตัดสินว่ามีความผิดอีกครั้ง ต่อมาในปี 2537 ศาลลดโทษจำคุกของมิลเลอร์จาก 20 ปีเหลือ 13 ปี หลังจากเขาถูกคุมขังมาแล้วเป็นเวลาหลายปี
คดีนี้สะท้อนให้เห็นถึงความเสี่ยงที่เกิดจากแรงจูงใจหลายรูปแบบ ทั้งความสัมพันธ์ส่วนตัว ผลตอบแทนทางการเงิน และความกังวลเกี่ยวกับชื่อเสียงหรือหน้าที่การงาน ที่สำคัญ คดีมิลเลอร์ยังเป็นเหตุการณ์เดียวกับที่เจมส์ สมิธ เจ้าหน้าที่ผู้ดูแล Katrina Leung เคยมีส่วนร่วมในการสอบสวน ความย้อนแย้งจึงอยู่ตรงที่ FBI เคยเผชิญคดีเจ้าหน้าที่ถูกดึงเข้าสู่การจารกรรมผ่านความสัมพันธ์ส่วนตัวมาแล้ว แต่ยังไม่สามารถตรวจพบความเสี่ยงที่กำลังก่อตัวขึ้นภายในองค์กรของตนเองได้อย่างทันท่วงที
ปฏิบัติการ Romeo Spies เมื่อความรักถูกออกแบบให้เป็นเครื่องมือข่าวกรอง
ในช่วงสงครามเย็น การใช้ความสัมพันธ์ส่วนตัวเพื่อเข้าถึงข้อมูลลับไม่ได้จำกัดอยู่เพียงกรณีที่เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แต่บางครั้งยังถูกออกแบบเป็นปฏิบัติการข่าวกรองอย่างเป็นระบบ หนึ่งในตัวอย่างสำคัญคือ ปฏิบัติการ Romeo Spies ของหน่วยข่าวกรอง Stasi แห่งเยอรมนีตะวันออก มาร์คุส โวล์ฟ (Markus Wolf) หัวหน้าหน่วยข่าวกรองต่างประเทศของ Stasi เป็นผู้วางแนวทางใช้สายลับชายเข้าไปสร้างความสัมพันธ์กับผู้หญิงที่ทำงานในหน่วยงานสำคัญของเยอรมนีตะวันตก
หลังสงครามโลกครั้งที่สอง ผู้หญิงจำนวนมากเข้าทำงานในหน่วยงานรัฐบาล กองทัพ และสำนักงานด้านความมั่นคง ซึ่งบางตำแหน่งสามารถเข้าถึงเอกสารลับของรัฐได้ หน่วยข่าวกรองเยอรมนีตะวันออกจึงมองเห็นโอกาสในการเข้าถึงข้อมูลเหล่านั้นผ่านการสร้างความสัมพันธ์กับบุคลากรที่ทำงานอยู่ภายใน ตามข้อมูลที่ CIA เปิดเผยในปี 2561 ผู้ที่จะเข้าร่วมปฏิบัติการ Romeo Spies ต้องผ่านกระบวนการคัดเลือกอย่างเข้มงวด โดยมีเพียงส่วนน้อยที่ได้รับเลือกให้เข้ารับการฝึกฝน สายลับเหล่านี้จะได้รับตัวตนปลอม ก่อนเดินทางไปเยอรมนีตะวันตกเพื่อค้นหาและสร้างความสัมพันธ์กับบุคคลเป้าหมาย บางกรณีเริ่มต้นจากการพบกันที่ดูเหมือนเป็นเรื่องบังเอิญ ก่อนพัฒนาเป็นความสัมพันธ์เชิงชู้สาว และนำไปสู่การชักชวนให้ส่งเอกสารลับ
CIA ยกตัวอย่างสายลับที่ใช้รหัสชื่อ Felix ซึ่งเดินทางไปเยอรมนีตะวันตกและพยายามสร้างโอกาสพบเลขานุการที่ทำงานในสำนักงานรัฐบาล เขาใช้วิธีไปปรากฏตัวบริเวณป้ายรถโดยสารที่บุคลากรของหน่วยงานดังกล่าวใช้เป็นประจำ จนสามารถทำความรู้จักกับเลขานุการหญิงที่ฝ่ายเยอรมนีตะวันออกใช้รหัสชื่อ Norma ความสัมพันธ์ของทั้งคู่พัฒนาขึ้นจน Norma เริ่มส่งข้อมูลจากสำนักงานนายกรัฐมนตรีเยอรมนีตะวันตกให้เขา แต่เรื่องราวกลับซับซ้อนขึ้นเมื่อ Felix เองก็เกิดความรู้สึกผูกพันกับหญิงที่เขาได้รับมอบหมายให้เข้าถึง ทั้งคู่ใช้ชีวิตอยู่ร่วมกันเป็นเวลาหลายปี ก่อนที่หน่วยข่าวกรองเยอรมนีตะวันออกจะได้รับข้อมูลว่า Felix กำลังตกเป็นผู้ต้องสงสัย และสั่งให้เขากลับประเทศทันที วันหนึ่ง Norma กลับมาถึงที่พักและพบว่าคนรักหายตัวไปโดยไม่ทราบสาเหตุ เธอไม่เคยรู้ตัวตนที่แท้จริงของเขา หรือเหตุผลที่เขาหายไปจากชีวิตอย่างกะทันหัน
อีกกรณีหนึ่งที่ CIA เปิดเผยเกี่ยวข้องกับหญิงซึ่งใช้รหัสชื่อ Inge ที่ทำงานเป็นเลขานุการในหน่วยงานรัฐบาลเยอรมนีตะวันตก เธอมีความสัมพันธ์กับสายลับชายและถูกชักจูงให้ส่งข้อมูลเกี่ยวกับการดำเนินงานภายในรัฐบาล โดยใช้เวลาหลังเลิกงานถ่ายสำเนาเอกสารและบันทึกข้อมูลลงไมโครฟิล์ม Inge ต้องการแต่งงานกับคนรัก แต่ฝ่ายเยอรมนีตะวันออกไม่ต้องการให้สายลับของตนเข้าสู่กระบวนการตรวจสอบประวัติที่อาจเปิดเผยตัวตน จึงมีการจัดพิธีแต่งงานขึ้นโดยสร้างสถานการณ์ให้ดูเหมือนเป็นการสมรสจริง ทั้งการกล่าวคำสาบาน แลกแหวน และลงนามในทะเบียน แต่ความจริงที่ Inge ไม่ทราบคือ การแต่งงานครั้งนั้นเป็นเพียงการจัดฉาก เธอเพิ่งรู้เรื่องดังกล่าวเมื่อถูกจับกุมในปี 2520 ก่อนถูกตัดสินจำคุก 4 ปี 3 เดือนในคดีจารกรรม
กรณีเหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่าความสัมพันธ์สามารถถูกนำมาใช้ในปฏิบัติการข่าวกรองได้อย่างเป็นระบบ โดยเป้าหมายบางรายไม่ได้ถูกข่มขู่ แต่ยอมให้ข้อมูลเพราะเชื่อว่ากำลังช่วยเหลือบุคคลที่ตนรัก CIA ระบุว่า ตลอดช่วงสงครามเย็นมีผู้หญิงราว 40 คนถูกดำเนินคดีในเยอรมนีตะวันตกจากการจารกรรมที่เกี่ยวข้องกับปฏิบัติการลักษณะนี้ ในบางกรณีความสัมพันธ์จบลงพร้อมภารกิจข่าวกรอง แต่บางกรณีสายลับกับบุคคลเป้าหมายกลับพัฒนาความรู้สึกจริงต่อกัน ทำให้เส้นแบ่งระหว่างหน้าที่กับความสัมพันธ์ส่วนตัวซับซ้อนยิ่งขึ้น
จากความสัมพันธ์ส่วนตัวสู่ปฏิบัติการลักพาตัว
ความสัมพันธ์ที่ถูกสร้างขึ้นเพื่อจุดประสงค์ด้านข่าวกรองไม่ได้ถูกใช้เพียงเพื่อให้ได้มาซึ่งเอกสารหรือข้อมูลลับเท่านั้น กรณีของมอร์เดไค วานูนู (Mordechai Vanunu) อดีตช่างเทคนิคในโครงการนิวเคลียร์ของอิสราเอล แสดงให้เห็นว่าความใกล้ชิดยังสามารถถูกใช้เป็นเครื่องมือเข้าถึงและควบคุมตัวบุคคลเป้าหมายได้อีกด้วย ในปี 2529 วานูนูตัดสินใจเปิดเผยข้อมูลเกี่ยวกับโครงการอาวุธนิวเคลียร์ของอิสราเอลให้หนังสือพิมพ์ The Sunday Times ของอังกฤษ ปีเตอร์ ฮูแนม (Peter Hounam)
ผู้สื่อข่าวที่ทำงานกับวานูนูในช่วงเวลาดังกล่าว เล่าย้อนในบทความที่เผยแพร่ในวารสาร Index on Censorship ปี 2547 ว่า หลังจากสัมภาษณ์วานูนูในออสเตรเลีย เขาได้พาอดีตช่างเทคนิคคนดังกล่าวเดินทางไปกรุงลอนดอน เพื่อให้ผู้เชี่ยวชาญตรวจสอบข้อมูลก่อนเผยแพร่ กระบวนการตรวจสอบใช้เวลาหลายสัปดาห์ ทำให้วานูนูเริ่มรู้สึกไม่พอใจที่ข่าวยังไม่ถูกตีพิมพ์ ระหว่างนั้นเขาเริ่มออกไปเดินเล่นตามลำพังในกรุงลอนดอน และได้พบกับหญิงชาวอเมริกันที่ใช้ชื่อว่า ซินดี (Cindy) บริเวณเลสเตอร์สแควร์ ทั้งคู่พบกันอีกหลายครั้ง ก่อนที่ซินดีจะชักชวนเขาเดินทางไปพักผ่อนที่อิตาลี
วันที่ 30 กันยายน 2529 วานูนูเดินทางไปกรุงโรมพร้อมเธอ โดยไม่ทราบว่าการเดินทางดังกล่าวจะนำไปสู่การสิ้นสุดอิสรภาพของตัวเอง ตามคำบอกเล่าของฮูแนม ซินดีเป็นเจ้าหน้าที่ Mossad หน่วยข่าวกรองอิสราเอล ซึ่งได้รับมอบหมายให้เข้าใกล้วานูนูและชักนำเขาออกจากอังกฤษ เมื่อเดินทางถึงอพาร์ตเมนต์แห่งหนึ่งในอิตาลี วานูนูถูกเจ้าหน้าที่เข้าควบคุมตัว ก่อนถูกนำกลับอิสราเอลอย่างลับ ๆ ต่อมาเขาถูกดำเนินคดีเกี่ยวกับการเปิดเผยความลับของรัฐและถูกตัดสินจำคุก 18 ปีในปี 2530
กรณีนี้แตกต่างจากการจารกรรมผ่านความสัมพันธ์รูปแบบอื่น เพราะบุคคลเป้าหมายไม่ได้ถูกชักจูงให้ส่งข้อมูลลับ แต่ถูกใช้ความสัมพันธ์เป็นเครื่องมือในการล่อลวงให้เดินทางไปยังพื้นที่ซึ่งสามารถควบคุมตัวได้ เหตุการณ์ดังกล่าวยังทำให้เห็นว่า ความเสี่ยงที่เกิดจากความไว้วางใจส่วนตัวอาจขยายไปไกลกว่าการรั่วไหลของข้อมูล และอาจกระทบถึงความปลอดภัยของบุคคลโดยตรง
จากสงครามเย็นสู่สงครามชิป เมื่อข้อมูลธุรกิจกลายเป็นความลับเชิงยุทธศาสตร์
แม้คดีเหล่านี้จะเกิดขึ้นในช่วงเวลาที่แตกต่างกัน แต่ความสำคัญของข้อมูลที่บุคคลเป้าหมายสามารถเข้าถึงยังคงเป็นปัจจัยหลักที่ทำให้พวกเขาได้รับความสนใจจากหน่วยข่าวกรอง ในอดีต เป้าหมายสำคัญมักเป็นนักการทูต เจ้าหน้าที่ทหาร บุคลากรด้านนิวเคลียร์ และเจ้าหน้าที่หน่วยข่าวกรอง เพราะบุคคลเหล่านี้เข้าถึงข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับความมั่นคงของประเทศโดยตรง แต่ในโลกปัจจุบัน บริษัทเอกชนบางแห่งถือครองเทคโนโลยีที่มีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์ไม่ต่างจากข้อมูลด้านการทหาร โดยเฉพาะอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์และ AI ซึ่งมีบทบาทต่อการพัฒนาศูนย์ข้อมูล ระบบประมวลผลขั้นสูง งานวิจัยทางวิทยาศาสตร์ และการประยุกต์ใช้ด้านการป้องกันประเทศ
Nvidia จึงไม่ได้เป็นเพียงบริษัทผู้ผลิตชิปที่สร้างรายได้จากการเติบโตของเทคโนโลยี AI แต่ยังเป็นหนึ่งในบริษัทสำคัญที่อยู่ท่ามกลางการแข่งขันด้านเทคโนโลยีระหว่างสหรัฐและจีน ชิปประมวลผลขั้นสูงของบริษัทเป็นส่วนประกอบสำคัญของโครงสร้างพื้นฐาน AI ขณะที่ข้อจำกัดการส่งออกชิปของสหรัฐไปจีนได้ทำให้การเข้าถึงเทคโนโลยีดังกล่าวกลายเป็นประเด็นทางเศรษฐกิจและความมั่นคง ภายใต้บริบทนี้ ข้อมูลเกี่ยวกับแผนพัฒนาชิปรุ่นใหม่ กลยุทธ์การผลิต ความสัมพันธ์กับลูกค้า ความสามารถทางเทคโนโลยี และเงื่อนไขทางธุรกิจ อาจมีความสำคัญเกินกว่ามูลค่าทางการค้าเพียงอย่างเดียว ยิ่งบริษัทมีบทบาทต่ออุตสาหกรรมและเศรษฐกิจมากเท่าใด ความเสี่ยงจากการเข้าถึงข้อมูลโดยไม่ได้รับอนุญาตก็ยิ่งส่งผลกระทบเป็นวงกว้างมากขึ้นเท่านั้น
แต่กรณีของเจนเซน หวง และอลิซ หวง จำเป็นต้องแยกออกจากคดีจารกรรมในอดีตอย่างชัดเจน แม้มีรายงานข่าวเกี่ยวกับข้อสงสัยว่าผู้บริหาร Nvidia อาจตกเป็นเป้าหมายของปฏิบัติการข่าวกรองต่างชาติ แต่ ณ วันที่ 13 พฤศจิกายน 2569 กระทรวงยุติธรรมสหรัฐฯ ยังไม่ได้ข้อสรุปว่าอลิซ หวง เป็นสายลับจีนจริงหรือไม่ ขณะที่รัฐบาลจีนปฏิเสธข้อกล่าวหา Nvidia เองระบุว่ายังไม่มีเหตุให้เชื่อว่าความลับของบริษัทหรือความมั่นคงแห่งชาติถูกกระทบ และแต่งตั้งคณะกรรมการอิสระพร้อมที่ปรึกษากฎหมายภายนอกเข้าตรวจสอบข้อเท็จจริง ดังนั้นเหตุการณ์ดังกล่าวจึงยังไม่อาจถูกจัดให้อยู่ในประเภทเดียวกับคดีจารกรรมที่มีผลการสอบสวนหรือคำพิพากษายืนยันความผิดแล้ว
อย่างไรก็ตาม สิ่งที่เกิดขึ้นได้สะท้อนความเสี่ยงอีกด้านหนึ่งสำหรับองค์กร คือ แม้ยังไม่มีข้อสรุปเรื่องการรั่วไหลของข้อมูล ความไม่แน่นอนเกี่ยวกับผู้บริหารระดับสูงก็สามารถกระทบความเชื่อมั่นของตลาดทุนได้ การลาออกของหวงซึ่งร่วมก่อตั้ง Nvidia และมีบทบาทสำคัญต่อการกำหนดยุทธศาสตร์บริษัทมายาวนาน ยังทำให้นักลงทุนต้องประเมินความเสี่ยงจากการเปลี่ยนผ่านผู้นำองค์กร รวมถึงความต่อเนื่องในการดำเนินธุรกิจ
ท้ายที่สุด ประวัติศาสตร์การจารกรรมตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมาอาจไม่ได้บอกเพียงว่า ความสัมพันธ์ส่วนตัวสามารถถูกใช้เป็นเครื่องมือเข้าถึงความลับได้อย่างไร แต่ยังสะท้อนว่า แม้องค์กรจะมีระบบรักษาความปลอดภัยเข้มงวดเพียงใด ก็ไม่อาจขจัดความเสี่ยงที่เกิดจากความไว้วางใจระหว่างมนุษย์ได้ทั้งหมด และในยุคที่ข้อมูลและเทคโนโลยีกลายเป็นทรัพย์สินเชิงยุทธศาสตร์ของโลก บุคคลที่ได้รับความไว้วางใจมากที่สุด อาจเป็นจุดที่องค์กรจำเป็นต้องตรวจสอบอย่างรอบคอบที่สุดเช่นกัน
อ้างอิง : content.time.com , cia.gov , journals.sagepub.com , nationalarchives.gov.uk , oig.justice.gov
การเงินธนาคาร / เผยแพร่วันที่ 14 พฤศจิกายน 2569
Link : https://moneyandbanking.co.th/2026/287212/
